Maand van de Preventie

De lokale apotheker speelt een pivotale rol binnen de eerstelijnszone. De (huis)apotheker is – naast de huisarts – voor veel patiënten het eerste aanspreekpunt. Dit wat betreft contacten met betrekking tot informatie over geneesmiddelen, maar ook contacten met betrekking tot preventie, zelfzorg en opvolging van chronische aandoeningen.

In mei 2021 organiseerde VAN haar eerste ‘Maand van de Preventie’. Tijdens deze maand zetten we jaarlijks de preventierol van de apotheker in de kijker. VAN stelt gedurende een maand een thema uit het preventiebeleid centraal en biedt apothekers ondersteuning aan om over dit thema in gesprek te gaan met hun patiënten.

De doelstelling van de ‘Maand van de Preventie’ is tweeledig:

1. Apothekers meer en gericht aan preventie laten doen, door focus te leggen op een duidelijke thema, binnen een afgebakende periode met de nodige ondersteuning.
2. Aan de overheid aantonen dat apothekers effectief een rol kunnen spelen in preventie, door dit aan te tonen via het verzamelen van data.

Jaarlijks zet het Vlaams Apothekers Netwerk (VAN) de rol van de apotheker in preventie extra in de kijker tijdens de Maand van de Preventie. In mei 2026 focussen we een hele maand op rookstop met de campagne: ‘Stoppen met roken? Samen naar een gezonde toekomst. Je huisapotheker helpt je graag op weg.’

De campagne ging van start op 1 mei, maar je kan nog de hele maand deelnemen. Heb je de aankondiging of kick-off gemist? Geen probleem. Op deze pagina vind je alle informatie, materialen en praktische stappen om alsnog mee te doen.

De voorbije maanden ontwikkelde het VAN-netwerk deze campagne, met de steun van Tabakstop en Kenvue.

Waarom kiezen we (opnieuw) voor rookstop?

Rookstop is geen nieuw thema binnen de Maand van de Preventie. Het is een bewuste keuze om hier dit jaar, vijf jaar na een succesvolle editie in 2021, opnieuw op in te zetten.

Tabaksgebruik blijft een van de belangrijkste vermijdbare oorzaken van ziekte en sterfte. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie veroorzaakt tabaksgebruik elk jaar nog steeds meer dan 7 miljoen sterfgevallen wereldwijd, onder meer door het verhoogde risico op ernstige hart- en longaandoeningen. Bovendien bestaat er geen veilig niveau van blootstelling aan passief roken. Naar schatting zijn 1,6 miljoen van die sterfgevallen personen die zelf niet roken.

Dat maakt rookstop niet alleen belangrijk voor de gezondheid van de roker zelf, maar ook voor de mensen in zijn of haar omgeving. Denk aan partners, kinderen, familieleden, vrienden of collega’s die mee worden blootgesteld aan tabaksrook.

Tegelijk is stoppen met roken niet eenvoudig. Veel rokers hebben meerdere pogingen nodig en niet iedereen weet welke ondersteuning mogelijk is. Daarom is het belangrijk om actief, laagdrempelig en positief het gesprek aan te gaan. Zo kan je als apotheker het belang van rookstop bespreekbaar maken, de motivatie van de patiënt inschatten en samen bekijken welke volgende stap haalbaar is.

Met deze campagne willen we zo veel mogelijk rokers bereiken en ondersteunen richting een gezondere toekomst.

Hoe je kan helpen?

We vragen apothekers om in de maand mei rookstop bewust mee te nemen in hun patiëntcontacten. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn. Door patiënten aan te spreken en te vragen of ze roken, kan je bij rokers polsen of ze openstaan voor een gesprek.

Ga je het gesprek verder aan? Maak dan duidelijk dat je in de apotheek ook ondersteuning rond rookstop aanbiedt. Dat kan bijvoorbeeld met een eenvoudige zin zoals:

“Wist je dat je bij ons ook terechtkan voor rookstopbegeleiding?”

Tijdens het gesprek kan je je patiënt informeren over het belang van rookstop, advies geven over rookstophulpmiddelen, nicotinevervangers of rookstopmedicatie, en waar nodig doorverwijzen naar begeleiding, bijvoorbeeld via een tabakoloog of Tabakstop.

Besteed daarbij ook aandacht aan specifieke situaties, zoals rookstop bij zwangere vrouwen of vrouwen met een kinderwens. Tijdens het webinar werd toegelicht hoe je dit thema zorgvuldig en ondersteunend kan bespreken.

Webinar en materialen

Op dinsdag 28 april organiseerde VAN een webinar in aanloop naar de Maand van de Preventie 2026. Tijdens dat webinar werd alles toegelicht wat je moet weten om deel te nemen aan de campagne.

Aan bod kwamen onder meer:

• waarom de focus op rookstop belangrijk blijft;
• hoe je extra aandacht besteedt aan rookstop bij zwangere vrouwen of vrouwen met een kinderwens;
• welke rol jij als apotheker kan opnemen;
• wat de campagne precies inhoudt;
• hoe je dit concreet aanpakt in de apotheek;
• hoe je het gesprek met je patiënt aangaat;
• hoe je de materialen gebruikt;
• hoe je je acties registreert.

Heb je het webinar gemist of wil je alles nog eens rustig herbekijken? We hebben een opname van het volledige webinar voorzien.

Was je ingeschreven? Dan ontvang je de opname in je e-mailbox.

Nog niet ingeschreven? Schrijf je alsnog in via deze link en ontvang de opname.

Schrijf je hier in

Hoe gebruik je de materialen?

De materialen zijn ontwikkeld om je stap voor stap te ondersteunen tijdens je patiëntcontacten.

Samengevat:

Gebruik de beslisboom als stappenplan. Die helpt je om op een eenvoudige manier te bepalen welke actie het best past bij de patiënt die voor je staat.

Spreek je patiënt aan en noteer het rookgedrag in het patiëntendossier. Rookt de patiënt of niet? Is er motivatie om te stoppen? Ook die eventuele stopmotivatie kan je noteren.

Ga je het gesprek verder aan? Maak dan kenbaar dat je rookstopbegeleiding aanbiedt en duid op het belang van rookstop. Dat kan laagdrempelig, zonder druk en zonder oordeel.

Gebruik de gespreksfiche als leidraad voor je gesprek met de patiënt. Die helpt om de juiste vragen te stellen en het gesprek gestructureerd te laten verlopen.

De uitkomst van je gesprek registreer je met een zorgcode.

Registreer je actie

Voor deze campagne werden vier zorgcodes (CNK-codes) ontwikkeld. Daarmee registreer je welke actie je tijdens het rookstopgesprek hebt uitgevoerd.

Spreek je patiënt dus zeker aan over rookstopbegeleiding. Uit onderzoek blijkt dat patiënten dit appreciëren.

Volg de beslisboom die door VAN werd ontwikkeld en registreer een van de volgende codes:

• de patiënt is nog niet klaar voor rookstop;
• de patiënt stopt zonder hulpmiddel;
• je levert nicotinevervangers of rookstopmedicatie af aan de patiënt;
• je verwijst de patiënt door.

De codes die je registreert, verzamelen we anoniem. Zo kunnen we aantonen dat apothekers actief inzetten op preventie. Die gegevens helpen ons om jouw inspanningen zichtbaar te maken en om aan relevante partners in de gezondheidszorg duidelijk te tonen welke rol apothekers opnemen.

Bovendien kunnen we de resultaten vergelijken met de rookstopcampagne van vijf jaar geleden. Zo krijgen we een beter beeld van het bereik en de impact van rookstopgesprekken in de apotheek.

Bedankt om mee te doen en om rookstop mee op de kaart te zetten in de apotheek.

In mei 2025 staat valpreventie centraal met de campagne: ‘Neem je valrisico onder de loep’.

Hiervoor werken we samen met het Expertisecentrum Val- en Fractuurpreventie Vlaanderen (EVV), die jaarlijks hun Week van de Valpreventie (21-27 april) organiseren waar onze campagne naadloos bij aansluit. De VAN-campagne ‘Maand van de Preventie 2025’ bouwt verder op de bewustwording rond valpreventie en zet het belang van medicatieveiligheid extra in de kijker; met een specifieke focus op een gerichte aanpak in de apotheek.

Waarom Valrisico?

Een val kan ernstige gevolgen teweegbrengen, met fysieke (wonden, trauma’s en fracturen), financiële (ziekenhuisopname, consultaties bij de arts) maar zeker ook psychologische gevolgen (bezorgdheid om te vallen waardoor veel ouderen nadien activiteiten vermijden en sociale interacties verminderen). 

Een kleine val kan een grote impact hebben op de levenskwaliteit van een persoon. Gelukkig is er hoop op verandering. Belangrijk om te weten is dat vallen geen ‘normaal’ en onvermijdelijk onderdeel is van ouder worden. Het kan wel degelijk voorkomen worden. En wel door de 65-plusser zelf, samen met de mantelzorgers en zorgverleners, waaronder ook de apothekers. Net daarom kiezen wij dit jaar voor valpreventie! Samen kunnen we ouderen helpen bij het bevorderen van hun veiligheid en zelfstandigheid.

Opleidingswebinar - 24/04

Bij de start van de Maand van de Valpreventie lichtten we alles toe in een webinar op donderdag 24 april 2025.

Programma

• Intro (Apr. Marleen Haems, Algemeen Directeur VAN)
• Duiding project MvdP 2025 (Apr. Karel Verlinde, Directeur Beroepsontwikkeling Apotheia)
• Thema: Valpreventie (Prof. Dr. Koen Milisen, Voorzitter EVV)
• Aanpak in de apotheek: werkwijze (Apr. Nele Roose, Coördinator beroepsontwikkeling Apotheia)
• Hoe spreek ik mijn patiënt aan? (Apr. Nele Schoenmaekers, Projectcoördinator Beroepsontwikkeling KOVAG)
• Q&A 

Bekijk hier de presentatie van de infosessie

Instructievideo: De doorverwijsbrief

Tijdens de Maand van de Preventie gaan we na of de patiënt een verhoogd valrisico heeft. Indien dat zo is, evalueren we ook de valrisicofactor medicatie. Gebruikt de patiënt geneesmiddelen die het risico op vallen verhogen? Dan kan er een doorverwijsbrief naar de huisarts worden opgesteld.
Hoe ga je aan de slag met deze doorverwijsbrief? Ontdek het in deze video.

Instructievideo: Hoe evalueer je de medicatie en wat doe je bij een doorverwijzing? 

Als apotheker en arts kunnen we samen de valrisicofactor medicatie evalueren om vervolgens specifieke acties te ondernemen. Tijdens een medicatienazicht kan je als apotheker al enkele acties voorstellen om het valrisico te verlagen. Maar hoe evalueer je de medicatie precies? En wat gebeurt er na een doorverwijzing?

Bekijk deze verdiepende video en kom meer te weten over het evalueren van de risicofactor medicatie en over welke acties je nadien kan doen om de medicatie te optimaliseren.  

2024: Therapietrouw bij diabetes (type 2)

Na een intermezzo-jaar is de Maand van de Preventie terug in de apotheek! In 2023 publiceerden we de veelbelovende resultaten van de twee afgelopen edities en verspreidde de Universiteit Gent een paper over de resultaten van de editie huidkanker. Verder gingen we volop aan de slag met de voorbereiding van de editie van 2024.

De Maand van de Preventie vindt in 2024 plaats in november omdat het op 14 november Wereld Diabetes Dag is, de ideale maand dus om ook in de apotheek te focussen op diabetes type 2. We zetten voor het eerst volledig in op secundaire preventie door het opvolgen van de therapietrouw. Preventie staat dus nog steeds centraal, maar de apotheker krijgt een nog grotere rol tijdens deze campagne!

In Vlaanderen leven ongeveer 600.000 mensen met diabetes van wie 90 tot 95% diabetes type 2 heeft. Dit aantal blijft toenemen, wat gepaard gaat met een enorme kost voor de volksgezondheid. Opvallend is dat slechts 6% van deze kosten gaat naar de behandeling van diabetes zelf. De grootste kost gaat naar de behandeling van complicaties ten gevolge van diabetes.

We focussen daarom op het voorkomen van secundaire aandoeningen; de complicaties die kunnen ontstaan bij een patiënt bij wie de ziekte slecht onder controle is. Als apotheker ben jij dé perfecte zorgverlener om patiënten te helpen bij een correct medicatiegebruik.

VAN voorziet ondersteuning door folders, posters en een flowchart voor in de apotheek. Anders dan de voorgaande edities wordt er, in samenwerking met FarmaFlux, (nog) meer gemeten en geregistreerd in de apotheek. Meer info volgt.

Opleidingswebinar - 24/10

Op donderdag 24/10/2024 vond de opleidingswebinar plaats over de Maand van de Preventie 2024 met sprekers dr. Luk Buyse (voorzitter Diabetes Liga), prof. Lies Lahousse (Universiteit Gent), Marleen Haems (Algemeen directeur VAN), Karel Verlinde (directeur beroepsontwikkeling KLAV) en Nele Roose (coördinator beroepsontwikkeling KLAV). De volledige campagne werd toegelicht: het project, de werkwijze, de eForm met de therapietrouw inschatting en de praktische communicatiematerialen.

Met deze info ben je helemaal klaar om aan de slag te gaan in de apotheek. Verder werd ook dieper ingegaan op het opstarttraject diabetes, want een bijkomend voordeel van deze campagne is dat je je acties in bepaalde gevallen (enkel met voorschrift) kan registreren als een GGG opstarttraject diabetes!

Bekijk hier de presentatie die tijdens de webinar werd gegeven

Instructievideo eForm

Ter ondersteuning van de apotheker in de praktijk is een eForm ontwikkeld waarbij een inschatting van de therapietrouw mogelijk is en jij als apotheker acties kan registreren. Op deze manier kan de impact van de ondernomen acties op de therapietrouw van de patiënt worden onderzocht. Deze video toont je stapsgewijs hoe de eForm werkt.

Voor de tweede editie, is het thema huidkanker. Want in de zonnige maanden is er meer aandacht nodig voor de bescherming van je gevoelige huid. Huidkanker is de meest voorkomende vorm én de vorm van kanker die het meest stijgt in België. 40% van alle kankers is een type van huidkanker. ​Daarom is het essentieel om je huid voldoende te beschermen tegen de zon. Dit geldt niet alleen voor de cliché zonnekloppers, maar ook voor wie veel buiten werkt, speelt, sport … komt op de radar als risicogroep.

Apothekers kunnen dankzij hun kennis en ervaring een belangrijke preventierol spelen, door patiënten bewust te maken van de gevaren van de zon en door zonnebescherming op maat van de patiënt aan te bieden. De campagne rond rookstop was zo succesvol dat we die blauwdruk ook voor deze nieuwe actie rond huidkanker kunnen overnemen. Heel concreet? Goede inhoudelijke ondersteuning, informatie op maat van het apotheekteam én de patiënt, nadruk op registratie en kant-en-klare materialen voor de officina. VAN zet er een megafoon onder zodat de actie zo breed mogelijk wordt opgepikt door de media.

VAN doet waarin we goed zijn: verbinden, samenwerken en connectie maken met de juiste partners. De campagne wordt inhoudelijk mee ondersteund door Stichting tegen Kanker en Euromelanoma. Ze lezen grondig alle materialen na en zijn ook betrokken bij de opleiding voor apothekers, gepland in april.



Uiteraard zorgt ook Pharmanology voor een extra forum. Tijdens het panelgesprek eind januari over ‘het plan van VAN’ op Pharmanology TV wezen dermatoloog Harm van der Endt en de andere panelleden op de rol van de apotheker bij preventie van huidkanker. Maar ook op de livebeurs begin mei plannen we gesprekken en infosessies rond het thema. Ook Eau Thermale Avène zet zijn schouders onder dit project.

‘Registreer je acties’, dat was het mantra van de vorige campagne en ook voor huidkanker blijven we het herhalen. Om te weten welke impact we hebben, moet er worden gemeten. Zo eenvoudig is het. Met 4 heldere CNK-codes – die snel ingescand kunnen worden via een setje sleutelhangers – kan je ook nu weer alle inspanningen in kaart brengen: sensibiliseren, doorverwijzen …

Resultaten

In totaal werden 822 patiënten gesensibiliseerd over de risico’s van uv-stralen. 4 op 10 ontving bijkomende begeleiding naast de standaard sensibilisering, zij hadden een significant hogere kans om nadien in het kabinet van de dermatoloog terecht te komen. Zoals bij Rookstop werd ook voor deze editie een analyse van de resultaten opgesteld door Lies Lahousse, Kristiaan Proesmans en Frauke Van Vaerenbergh.

Lees hier de volledige paper

Materialen

Ook voor deze editie werden nieuwe materialen ontwikkeld.

ontdek de materialen

Tijdens de eerste editie stond rookstopbegeleiding centraal, een thema waar de apotheker reeds vertrouwd mee is. Roken is nog steeds erg aanwezig in onze maatschappij. Het geeft een sterk verhoogde kans op het ontwikkeling van longkanker, en de rook beschadigt de longen met longaandoeningen zoals COPD tot gevolg. Daarnaast is er ook nog het effect op hart en bloedvaten. De diverse overheden, zowel Vlaams als federaal, hebben acties rond een anti-rookbeleid opgenomen in hun beleidsnota’s.

Het is de taak van de apotheker om rookstop aan te brengen bij patiënten. Door hun wetenschappelijke achtergrond zijn apothekers goed geplaatst zijn om patiënten te helpen die wensen te stoppen met roken. Ze komen langs in de apotheek voor hulpmiddelen die hen kunnen helpen, kaarten dit aan in een gesprek met de apotheker of laten het terloops vallen. Apothekers spelen hierop in en geven advies, gaande van ondersteunende geneesmiddelen en nicotinevervangers, over de nodige farmaceutische zorg en een motiverende schouderklop, tot een doorverwijzing naar de huisarts of tabakoloog.

Via hun software kunnen apothekers hun acties bij de rookstopbegeleiding van patiënten registreren. Hiervoor maken ze gebruik van specifieke CNK-codes, die door de verschillende softwaresystemen kunnen worden geregistreerd. Farmaflux vzw zorgt dan voor een verzameling van alle geregistreerde acties over de apotheken en softwareleveranciers heen. Deze aanpak wordt reeds succesvol gebruikt voor andere projecten van VAN.

Resultaten

Vlaamse apothekers registreerden gedurende een maand de resultaten van deze gesprekken. De analyse van deze resultaten door Prof. Lies Lahousse, Apr. Delphine Vauterin en Professor Eline Tommelein kan je lezen in Pharmacy Practice.

De doelgroep van de studie bestond uit huidige rokers die in de zes maanden voor hun apotheekbezoek geen rookstopmedicatie of nicotinevervangende therapie (NRT) hadden gebruikt. Apothekers werden aangemoedigd om op eigen initiatief rokers aan te spreken en een kort motivatiegesprek te voeren. Afhankelijk van het resultaat van het gesprek werden vier verschillende CNK-codes gebruikt om de uitkomst te registreren.

Uit de studie, onder andere mede dankzij Farmaflux, bleek dat apothekers een brede populatie van rokers bereikten, waaronder jongeren en personen zonder chronisch medicatiegebruik. Van de 300 aangesproken personen gaf 67,7% aan gemotiveerd te zijn om te stoppen met roken, en een derde probeerde aan de hand van een hulpmiddel voor rookstop (36,7% na 90 dagen en 39,3% na 180 dagen) te stoppen met roken. Gemotiveerde rokers die een rookstophulpmiddel kochten, gebruikten na 90 dagen significant minder hoestmedicatie en inhalatoren dan degenen die niet gemotiveerd waren. Na 180 dagen was er nog steeds een significant lager gebruik van inhalatoren.

Lees hier de volledige paper

Materialen

Om apothekers te ondersteunen en stimuleren actief het gesprek aan te gaan met hun patiënten werden er verschillende materialen ontwikkeld.

ontdek de materialen