Image
Voor patiënten begint goede zorg vaak simpelweg bij zich begrepen voelen. Vragen moeten gesteld kunnen worden. De uitleg die ze krijgen moet op zijn beurt ook begrijpbaar zijn. In een zorgsysteem dat voor veel mensen complex aanvoelt, is dat voor beide partijen niet altijd makkelijk.
Patiënten botsen vandaag op verschillende drempels. Geneesmiddelentekorten die stress veroorzaken, digitale toepassingen die niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn, onduidelijkheid over bestaande zorgdiensten en soms te weinig ruimte en tijd om gevoelige vragen te stellen. Ook de afstemming tussen huisarts, ziekenhuisapotheker en andere zorgverleners blijft voor patiënten een belangrijk aandachtspunt. Zeker tijdens een ontslagmanagement is dit erg belangrijk.
Om beter te begrijpen wat patiënten nodig hebben en hoe de relatie met apothekers eruit ziet vanuit hun perspectief, gingen we in gesprek met het Vlaams Patiëntenplatform. Directeur Else Tambuyzer deelt haar kijk op patiëntgerichte farmaceutische zorg in de apotheekpraktijk van vandaag.
Hoe belangrijk is de relatie tussen patiënt en apotheker vandaag, en welke elementen maken dat patiënten vertrouwen op hun apotheker?
Voor veel patiënten is de apotheker een vertrouwenspersoon voor alles wat met geneesmiddelen te maken heeft. Ze willen bij de apotheek terechtkunnen voor info over medicatie, bijwerkingen en interacties. Bij personen met een chronische aandoening is dit nog prominenter. Zij rekenen op goede opvolging, advies en verduidelijking. Het gaat dan ook over afstemming en goede communicatie met andere zorgverleners.
Betrouwbare informatie is essentieel. Patiënten willen begrijpen waarom een geneesmiddel nodig is, hoe ze het correct gebruiken en waarop ze moeten letten. Tijd en privacy spelen eveneens mee. Een gesprek dat gehaast aanvoelt of waarbij anderen kunnen meeluisteren, nodigt minder uit om door te vragen.
Apothekers zijn de meest laagdrempelige zorgverlener. Hoe ervaren patiënten die toegankelijkheid en welke rol speelt dit in hun zorgtraject?
Er komen signalen naar voren dat toegankelijkheid niet voor iedereen hetzelfde betekent. Voor sommige patiënten is het waardevol dat ze zonder afspraak bij de apotheek terechtkunnen. Voor anderen ligt de drempel elders. Wanneer iemand zelf niet naar de apotheek kan en een mantelzorger moet sturen, kan dat moeilijk liggen. In zulke situaties vragen patiënten soms naar thuislevering.
Keuzevrijheid, daarentegen, is voor patiënten wel een duidelijke voorwaarde. Ze moeten zelf kunnen kiezen bij welke apotheker ze zich goed voelen. Vertrouwen groeit door ervaring, communicatie en het gevoel ernstig genomen te worden.
De apotheek heeft daarnaast het voordeel dat men kan binnenstappen zonder afspraak en wordt er doorgaans niet geconfronteerd met patiëntenstops of lange wachtlijsten.
Welke evolutie zouden patiënten graag zien in de rol van de openbare apotheek de komende jaren, en waar liggen volgens jullie de grootste opportuniteiten?
Genoeg privacy is een duidelijk aandachtspunt. Patiënten moeten gevoelige vragen kunnen stellen zonder het gevoel dat wachtenden kunnen meeluisteren.
Ook de rol van de huisapotheker is niet altijd even duidelijk. Er kan best meer worden ingezet op verduidelijking: wat mogen ze precies verwachten van hun huisapotheker? Daarnaast blijft goede informatieoverdracht tussen verschillende zorgverleners belangrijk. Zonder goede communicatie kan er gemakkelijk vanalles mislopen. Denk bijvoorbeeld aan medicatie die samen wordt ingenomen terwijl dat niet mag, onnodige onderzoeken, complicaties, laattijdige zorg, …
In een steeds digitaler zorglandschap wordt meer zelfstandigheid verwacht van patiënten. Welke kansen en drempels ervaren patiënten daarbij, en hoe kunnen apothekers ondersteunen?
Elektronische voorschriften en applicaties voor patiënten om voorschriften te beheren bieden kansen voor meer zelfregie. Al vragen die kansen wel ondersteuning. Apothekers moeten hun kennis over deze applicaties en over het eGezondheidssysteem dus op peil houden. Een veelvoorkomend misverstand is bijvoorbeeld dat voorschriften op de eID kaart zouden staan, terwijl dat niet zo is.
Een overzichtelijke folder of online uitleg over elektronische voorschriften, applicaties en medicatieschema’s kan verwarring wegnemen. Ook de bereikbaarheid van de apotheek moet helder gecommuniceerd worden.
Voor digitaal kwetsbare patiënten liggen de drempels hoger. Zij zijn afhankelijk van ondersteuning door voorschrijvers, artsen en apothekers. Ze worden nog te vaak aan hun lot overgelaten of durven geen ondersteuning te vragen. Apothekers kunnen peilen naar digitale gezondheidsvaardigheden en alternatieven aanbieden, zoals een medicatieschema op papier.
Daarnaast zorgt de veelheid aan applicaties voor verwarring. Sommige apothekers verwijzen naar de app die verbonden is aan hun apotheeksoftware, terwijl de overheid toepassingen zoals Mijn Geneesmiddelen promoot. Wij verwachten dat apothekers de opties neutraal voorstellen, zodat patiënten zelf kunnen kiezen.
Ook technisch loopt de elektronische uitwisseling van medicatiegegevens nog niet altijd vlot. Problemen met interoperabiliteit kunnen informatie verouderen of fout maken. In het actieplan eGezondheid moet hier nog meer op ingezet worden om dit op te lossen. Er moeten ook digitale kanalen zijn om dergelijke problemen vlot te melden zodat ze snel gedetecteerd worden. Apothekers kunnen patiënten stimuleren om problemen snel te melden.
Geneesmiddelentekorten veroorzaken frustratie bij zorgverleners én patiënten. Welke impact zien jullie hiervan op patiënten, en welke boodschap willen jullie hierover meegeven?
Geneesmiddelentekorten hebben een grote impact en het houdt patiënten bezig. Uit onze bevraging over dit onderwerp in 2023 bleek dat 78% van de respondenten al eens te maken kreeg met een onbeschikbaar geneesmiddel. 70% gaf aan daar gevolgen van te ervaren. Die gevolgen zijn niet louter praktisch. Patiënten ervaren angst, stress en een verstoring van hun routine.
Zelfs wanneer er een alternatief gevonden wordt, blijft de impact voelbaar. Tegelijk is er veel waardering voor de inzet van apothekers hierin. Ze gaan dagelijks op zoek naar oplossingen en alternatieven. Die inspanning wordt gezien en geapprecieerd. We hopen natuurlijk dat er oplossingen gevonden worden om onbeschikbaarheden te vermijden. Ook wij, als Vlaams Patiëntenplatform, zetten ons hiervoor mee in.
Hoe belangrijk is goede communicatie tussen zorgverleners, bijvoorbeeld tussen huisarts, ziekenhuis en apotheker, voor patiënten, en waar zien jullie vandaag nog hiaten?
Goede afstemming tussen zorgverleners is cruciaal. Patiënten hebben nood aan een zorgtraject waarin informatie correct doorstroomt tussen huisarts, ziekenhuis, apotheker en andere betrokken zorgverleners. Belangrijk hierbij is dat zorgverleners ook nagaan welke informatie de patiënt cruciaal vindt om door te geven: wat speelt er in het dagelijks leven van de patiënt?
Vandaag zitten de hiaten vooral in de elektronische uitwisseling van gegevens. Wanneer medicatieschema’s niet correct zijn, informatie laattijdig wordt gedeeld of systemen niet goed aansluiten, merkt de patiënt dat snel. Vaak komt de verantwoordelijkheid dan bij de patiënt terecht. Voor sommige patiënten is dat haalbaar. Voor anderen niet. Door de digitalisering merken we ook dat er minder gesproken wordt met elkaar, waardoor informatie soms verloren gaat.
Kwetsbare patiënten of mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden vinden vaak moeilijk hun weg in het zorgsysteem. Hoe kunnen patiëntenverenigingen en apothekers elkaar versterken om deze groepen beter te ondersteunen?
Informatie op maat bieden is een uitdaging. Het kan beginnen met een eenvoudige vraag over hoe de patiënt die informatie het liefst krijgt.
Apothekers kunnen uitnodigend en empathisch peilen naar gezondheidsvaardigheden en digitale vaardigheden. En wanneer een apotheker erkent dat het gezondheidssysteem complex is, kan dat vertrouwen geven. Patiënten durven dan sneller aangeven wat ze moeilijk vinden of nodig hebben.
In opleiding en bijscholing voor apothekers mag er meer aandacht gaan naar gezondheidsgeletterdheid en het herkennen van signalen van beperktere gezondheidsvaardigheden. Patiëntenverenigingen kunnen daar ervaringskennis aan toevoegen.
Ook informatie over medicatie verdient aandacht. Bijsluiters zijn voor veel mensen onvoldoende toegankelijk of begrijpbaar. Patiëntvriendelijke versies in eenvoudige taal kunnen helpen, op voorwaarde dat ze samen met patiënten worden uitgewerkt en getest.
Ten slotte kunnen apothekers nadenken over hoe hun praktijk bewuster kan worden in de gezondheidsvaardigheden van de patiënt. Begrijpelijke informatie, een duidelijke inrichting, fysieke en digitale toegankelijkheid en pictogrammen kunnen helpen. Privacy keert ook hier terug. In apotheken ervaren patiënten vaak dat wachtenden kunnen meeluisteren. Dat maakt het moeilijker om noden uit te spreken.
