Image
Apr. Nathalie Vanderstraeten, Projectcoördinator Beroepsontwikkeling KOVAG
Chronische obstructieve longziekte (COPD) is een veelvoorkomende en ernstige aandoening met een aanzienlijke impact op patiënten, hun naasten en de gezondheidszorg. In België leven naar schatting 800.000 mensen met COPD, maar ongeveer de helft weet niet dat hij of zij de aandoening heeft. België scoort bovendien heel laag in de internationale COPD-index, die landen beoordeelt op het vlak van COPD-beleid, toegang tot zorg, het gezondheidssysteem, de ziektelast en omgevingsfactoren. België staat daarbij op de 40e plaats van 45 landen. Hoewel de toegang tot gezondheidszorg en geneesmiddelen goed is, zijn er nog belangrijke werkpunten op het vlak van COPD-beleid en het tijdig stellen van een diagnose. (1)
De apotheker kan op verschillende manieren bijdragen aan betere COPD-zorg. Dankzij de laagdrempelige contacten met patiënten en de farmaceutische expertise kan hij sensibiliseren rond COPD en risicofactoren, rookstopbegeleiding aanbieden en klachten tijdig herkennen. Ook bij patiënten met een bestaande COPD-diagnose kan de apotheker bijdragen aan een betere opvolging. Met het GGG COPD werd hierin al een belangrijke stap gezet. KOVAG wil deze bijdrage verder versterken en werkt samen met verschillende partners aan initiatieven rond preventie, vroegdetectie en kwaliteitsverbetering van de COPD-zorg.
COPD vroeger op het spoor
Hoe kunnen we mensen die mogelijk COPD hebben, maar nog geen diagnose kregen, vroeger bereiken?
Dat is de centrale vraag van de COPD Case Finding Studie, die wordt uitgevoerd onder leiding van prof. Lies Lahousse (UGent), in samenwerking met KOVAG. In deze studie zetten we in op case finding: we gaan actief op zoek naar mensen met klachten en/of risicofactoren die mogelijk op COPD wijzen. Deze gerichte aanpak sluit aan bij de aanbevelingen van de GOLD-richtlijnen 2026.
Wanneer alert zijn voor COPD?
In deze studie richten we ons op patiënten van 40 jaar of ouder die minstens één symptoom of risicofactor voor COPD hebben. We vatten deze signalen samen in de ALARM-signalen:
- Aanhoudende Ademhalingsklachten zoals hoesten, kortademigheid of een piepende ademhaling
- Frequente of terugkerende Luchtweginfecties,
- Ongecontroleerd Astma of een voorgeschiedenis van chronische longproblemen
- Roken of blootstelling aan schadelijke stoffen, zoals tabaksrook, fijnstof of stoffen op het werk
- Gebruik van bepaalde Medicatie, zoals rookstopmedicatie, herhaald gebruik van hoestsiropen, antibiotica voor luchtweginfecties of kortwerkende bronchodilatoren
De apotheeksoftware helpt de deelnemende apotheken om patiënten te identificeren die mogelijk in aanmerking komen voor de studie. In samenwerking met FarmaFlux werden hiervoor pop-ups ontwikkeld. Deze meldingen verschijnen bij patiënten van 40 jaar of ouder die in het voorbije jaar medicatie gebruikten die in onze studie als ALARM-signaal wordt beschouwd.
Hoe verder?
De apotheker neemt vervolgens bij deze patiënten een korte, gevalideerde COPD-risicovragenlijst af (CAPTURE). Aan de hand van vijf vragen wordt het risico op COPD ingeschat. De vragen peilen onder meer naar schadelijke blootstellingen, zoals roken, kortademigheid en luchtweginfecties. Op basis van de score wordt bepaald of een microspirometrietest aangewezen is. Bij een verhoogd risico wordt deze test in de apotheek uitgevoerd.
Een microspirometrietest is een eenvoudige longfunctietest waarbij de patiënt krachtig in een toestel blaast. De test geeft een eerste beeld van de longfunctie en kan helpen bepalen of verder onderzoek nodig is. Bij een afwijkend resultaat verwijst de apotheker de patiënt door naar de huisarts, met een doorverwijsbrief waarop ook de resultaten van de test worden vermeld.
De apotheker stelt dus geen diagnose, maar kan wel mogelijke signalen van COPD tijdig oppikken en patiënten, wanneer nodig, doorverwijzen naar de huisarts. Een COPD-diagnose kan alleen worden gesteld op basis van een volledige spirometrie.
De studie gaat bovendien verder dan alleen vroegdetectie. Alle patiënten krijgen informatie over COPD en een patiëntenbrochure met meer informatie over de aandoening en het aanpakken van risicofactoren, met bijzondere aandacht voor rookstop. Zo willen we niet alleen onderzoeken of COPD vroeger kan worden herkend, maar ook hoe de apotheek kan bijdragen aan meer bewustwording en een betere longgezondheid.
De studie wordt momenteel uitgevoerd in 20 apotheken: 18 in Oost-Vlaanderen en 2 in Antwerpen. Elke deelnemende apotheek neemt gedurende drie aaneengesloten maanden deel aan de studie, tussen juni en december 2026. De resultaten worden verwacht in 2027.
Van meten naar verbeteren: de COPD-barometer
Hoe goed verloopt de begeleiding van COPD-patiënten vandaag in de apotheek? En waar liggen nog kansen om de farmaceutische zorg verder te versterken?
Om daar meer inzicht in te krijgen, ontwikkelde KOVAG samen met Cebam, APB en Apotheia kwaliteitsindicatoren voor COPD. Die brengen belangrijke aspecten van de farmaceutische zorg voor COPD-patiënten in beeld, zoals therapietrouw, inhalatietechniek, rookstopbegeleiding en vaccinatie. Voor de dataverzameling wordt samengewerkt met FarmaFlux.
Deze kwaliteitsindicatoren vormen de basis voor de ontwikkeling van een COPD-barometer voor de apotheek, naar het voorbeeld van de diabetesbarometer. De digitale tool moet apothekers op een eenvoudige en visuele manier inzicht geven in de COPD-zorg binnen hun apotheek. Zo kan de barometer bijvoorbeeld tonen welk percentage van de COPD-patiënten gevaccineerd is tegen griep. Op die manier wordt zichtbaar waar de zorg goed loopt en waar nog kansen liggen om verder te verbeteren. Het doel is om apothekers met deze inzichten te ondersteunen bij het gericht verbeteren van de zorg voor hun patiënten met COPD.
De COPD-barometer is momenteel nog in ontwikkeling. In het najaar willen we de barometer voorleggen aan enkele apothekers om feedback te verzamelen over de duidelijkheid, gebruiksvriendelijkheid en meerwaarde ervan. Deze feedback is een belangrijke stap om de tool verder te verfijnen. In een volgende fase wordt de COPD-barometer ook in de dagelijkse apotheekpraktijk uitgetest. Deze praktijktest is voorzien voor 2027.
Wil je je kandidaat stellen om mee te werken aan de verdere ontwikkeling en/of de praktijktest van de COPD-barometer? Neem dan contact op met beroepsontwikkeling@kovag.be.
Bronnen:
- Respiratory Health Initiative, COPD Index (geraadpleegd op 14/09/2026)
