Het medicatieschema als fundament voor farmaceutische zorg van morgen

Auteur: Veerle Vereecke, in samenwerking met VAN Focusdomein medicatie

VIDIS voor apothekers: wat is het en waarom is het belangrijk? 

VIDIS (Virtual Integrated Drug Information System) is een nationaal eHealth-project dat door het RIZIV wordt gecoördineerd en als doel heeft alle gegevens rond geneesmiddelen en medicamenteuze behandelingen beter elektronisch te delen tussen patiënten, apothekers, artsen, ziekenhuizen en andere zorgverleners. Het project wil de zorgkwaliteit verhogen en de administratieve last verminderen.

Het project VIDIS bouwt voort op bestaande toepassingen die inzichten geven over de geneesmiddelen die patiënten (moeten) nemen (bv medicatieschema en informatie over afgeleverde geneesmiddelen).

Binnen het VIDIS-verhaal krijgt de huisapotheker een centrale rol. De voornaamste taak als 'huisapotheker' is immers het medicatieschema van de patiënt up-to-date houden en het toegankelijk maken voor de andere zorgverleners met wie hij een therapeutische relatie heeft.

Het gedeelde medicatieschema zal één van de eerste concrete en zichtbare toepassingen van VIDIS  zijn waarmee apothekers in de dagelijkse praktijk aan de slag kunnen gaan. Dat maakt het een uitgelezen moment om stil te staan bij het belang van een correct en actueel medicatieoverzicht en de meerwaarde ervan voor zowel patiënt als zorgverlener als de basis van veilige, kwaliteitsvolle en patiëntgerichte farmaceutische zorg.

Het medicatieschema

Het medicatieschema is een werkinstrument dat zorgverleners helpt om de juiste behandeling op het juiste moment aan de juiste patiënt toe te dienen. Voor de patiënt biedt het duidelijkheid en ondersteuning bij het correct gebruik van geneesmiddelen. 

 Voor de apotheker vormt het medicatieschema een vertrekpunt voor medicatiebegeleiding, en multidisciplinaire samenwerking.

Patiënten verwachten ook steeds meer dat zorgverleners beschikken over correcte en gedeelde informatie. Een up-to-date medicatieschema vergemakkelijkt de samenwerking tussen zorgverleners en versterkt de positie van de apotheker als geneesmiddelexpert.

Van medicatieschema naar medicatienazicht

Zonder een kwalitatief medicatieschema is een kwaliteitsvol nazicht onmogelijk.

Door het medicatiegebruik systematisch te analyseren kan de huisapotheker het geneesmiddelengebruik optimaliseren en geneesmiddelgerelateerde problemen identificeren, zoals therapieontrouw, dubbelmedicatie, interacties, ongewenste effecten of gebruiksproblemen. 

Daarbij is het belangrijk om patiënten bewust te maken van het belang van een volledig en actueel medicatieschema: hiertoe behoren ook vrij verkrijgbare medicatie, kruidenpreparaten, vitaminen, mineralen en andere voedingssupplementen. Deze producten worden door patiënten vaak niet als ‘medicatie’ beschouwd, terwijl ze wel invloed kunnen hebben op de nierfunctie, de werking van geneesmiddelen kunnen versterken of verminderen of ongewenste interacties kunnen veroorzaken.

Voor veel apothekers is het actualiseren van het medicatieschema ook de ideale opstap naar een meer gestructureerde vorm van medicatienazicht (type 2A).

Van medicatienazicht naar farmaceutische zorgdiensten

De inzichten uit het medicatienazicht kunnen rechtstreeks leiden tot farmaceutische interventies. De huisapotheker kan specifieke begeleiding voor goed geneesmiddelengebruik voorstellen in geval van een gebrek aan therapietrouw, bij een gebrek aan gezondheidswijsheid van de patiënt of bij problemen die aan polymedicatie zijn gelinkt.  Het ondersteunt de apotheker in zijn rol als geneesmiddelenexpert en helpt om gepaste aanbevelingen te formuleren richting patiënt én arts over mogelijke optimalisaties van de behandeling. 

Zo ontstaat een logisch zorgtraject:

Medicatieschema → medicatienazicht → farmaceutische interventies → farmaceutische zorgdiensten → betere gezondheidsuitkomsten voor de patiënt.

Voorbereiden op de volgende stap

De verdere uitrol van VIDIS zal apothekers op termijn toegang geven tot bijkomende gezondheidsgegevens die relevant zijn voor farmaceutische zorg. Denk bijvoorbeeld aan gegevens zoals nierfunctie, allergieën en intoleranties, bepaalde laboresultaten.

Vooral bij medicatienazichten type 3 kunnen deze gegevens een belangrijke meerwaarde bieden. Het VIDIS-project vormt zo een belangrijke hefboom voor toekomstige farmaceutische zorgdiensten zoals medicatienazichten, chronische zorgtrajecten en een meer klinische opvolging van patiënten.

Apothekers die vandaag ervaring opbouwen met medicatieschema's, medicatienazichten type 2a en GGG-trajecten ontwikkelen nu al de competenties die nodig zijn voor deze volgende fase van farmaceutische zorg binnen VIDIS.

Competenties: Apothekers kunnen het

Apothekers beschikken vandaag reeds over de nodige expertise om medicatieschema's te actualiseren, medicatieproblemen te detecteren en patiënten te begeleiden bij een correct geneesmiddelengebruik. Ook medicatienazichten, dosisaanpassingen in overleg met de voorschrijver en het beoordelen van risico's behoren tot hun professionele competenties.

Motivatie: Apothekers willen het

Uit de groeiende belangstelling voor farmaceutische diensten blijkt dat veel apothekers deze rol actief willen opnemen. Ze zien dagelijks de impact van verkeerd geneesmiddelengebruik en willen hun expertise maximaal inzetten voor hun patiënten.

De context moet het mogelijk maken

Naast kennis en motivatie zijn ook de juiste randvoorwaarden nodig. Toegang tot relevante patiëntgegevens, veilige gegevensdeling, samenwerking met andere zorgverleners en een passend organisatorisch kader zijn hierbij essentieel.

VIDIS kan hierin een belangrijke hefboom vormen.

Vandaag bouwen aan de farmaceutische zorg van morgen

Dankzij de verdere uitrol van VIDIS zullen apothekers op termijn toegang krijgen tot bijkomende klinische gegevens. Apothekers kunnen zich vandaag al voorbereiden op deze evolutie. Door hun kennis verder te ontwikkelen op domeinen waar deze gegevens een belangrijke meerwaarde zullen bieden, versterken apothekers hun rol als geneesmiddelexpert en zorgverlener. Zo kunnen ze verder ervaring opbouwen met:

• dosisaanpassingen bij verminderde nierfunctie volgens de meest recente richtlijnen;
• het herkennen van geneesmiddelen die het risico op elektrolytenstoornissen verhogen;
• het registreren en valideren van allergieën en intoleranties;
• het opsporen van risicovolle geneesmiddelencombinaties bij kwetsbare patiënten;
• het uitvoeren van medicatienazichten met bijzondere aandacht voor klinische risicofactoren.

Op die manier ontwikkelen apothekers vandaag al de competenties die nodig zijn om de bijkomende gezondheidsgegevens die via VIDIS beschikbaar zullen worden, optimaal te benutten binnen toekomstige farmaceutische zorgdiensten.

Meerwaarde voor de patiënt én voor de samenwerking

Nieuwe ontwikkelingen gaan vaak gepaard met vragen en onzekerheden. Sommige apothekers twijfelen of de bijkomende inspanningen opwegen tegen de meerwaarde. Ook bij artsen leven soms bezorgdheden over rollen en verantwoordelijkheden.

Toch tonen ervaringen uit medisch-farmaceutisch overleg (MFO) en bestaande samenwerkingsprojecten aan dat een gedeelde focus op de patiënt de beste basis vormt voor succesvolle samenwerking. Wanneer medicatiegegevens correct en efficiënt worden gedeeld, profiteren alle betrokken zorgverleners daarvan. Uiteindelijk is de grootste winnaar de patiënt, die meer inzicht verwerft in zijn behandeling, kan rekenen op veiligere, beter afgestemde en meer en persoonlijke geïntegreerde zorg.

Overleg tussen arts en apotheker (MFO's) zorgen voor een gedeeld en correct medicatieoverzicht waarbij alle betrokken zorgverleners vertrekken vanuit dezelfde informatie. Dat verhoogt de kwaliteit van besluitvorming en vermindert het risico op fouten.

Figuur: classificatie medicatienazicht op basis van historiek, patiëntgesprek of medische gegevens.