Rookstop in de kijker tijdens Maand van de Preventie 2026

In mei organiseert VAN opnieuw de Maand van de Preventie. Apothekers zetten zich het hele jaar door in voor preventieve zorg, maar in deze campagneperiode bundelen we onze krachten om één thema extra in de spotlight te plaatsen. In 2026 staat rookstop – opnieuw – centraal. Dit jaar is er bijzondere aandacht voor zwangere vrouwen of mensen met een kinderwens.

Samen met Tabakstop en Kenvue werd nieuw campagnemateriaal ontwikkeld, op maat van zowel patiënten als apotheekteams. Naar goede traditie wordt de campagne afgetrapt met een webinar. In aanloop daarvan gingen de twee experten die we tijdens dit webinar te horen krijgen met elkaar in gesprek over de rol van de apotheker en de tabakoloog.

Tabakoloog – meer dan alleen een titel

Beiden kozen ervoor om naast hun oorspronkelijke diploma een intensieve opleiding tabakologie te volgen. Die opleiding loopt een volledig jaar, met elke zaterdag les en zowel schriftelijke als mondelinge praktijkexamens.

Voor Nele was die multidisciplinaire aanpak bijzonder verrijkend: ‘In de opleiding zaten verpleegkundigen, kinesisten en psychologen. Apothekers brengen vooral productkennis mee, terwijl psychologen sterk zijn in motiverende gespreksvoering. Die combinatie maakt je begeleiding veel sterker.’ Vandaag begeleidt ze patiënten bij rookstop, in een aparte gesprekruimte in de apotheek. Ze benadrukt hoe belangrijk een niet-veroordelende aanpak is: ‘Roken blijft een gevoelig onderwerp. De drempel om erover te praten is vrij hoog. Door open vragen te stellen en oprechte interesse te tonen, voelen patiënten zich sneller veilig om hun rookgedrag te bespreken.’

Sandrine zag vanuit haar werk als vroedvrouw hoe complex rookstop kan zijn bij vrouwen met een kinderwens of tijdens de zwangerschap: ‘Ik zag van dichtbij welke impact roken kan hebben op hun vruchtbaarheid en op de gezondheid van hun baby, en tegelijk ook hoeveel schuld en schaamte daar vaak mee gepaard gaan. Veel vrouwen willen stoppen, maar zijn bang om te falen of krijgen tegenstrijdige informatie. Door mij verder te specialiseren in tabakologie kan ik hen evidence based begeleiden, van kinderwens tot na de bevalling.’

Het verschil maken

Volgens Nele maakt actieve begeleiding in de apotheek een groot verschil: ‘Patiënten die zonder uitleg een product komen halen, gebruiken het soms niet correct of in een verkeerde dosering, waardoor ze sneller afhaken als het niet meteen werkt. Met opvolging kunnen we doseringen en therapie bijsturen en blijven motiveren.’ Daarom is het belangrijk dat het volledige apotheekteam op de hoogte is van de rookstopbegeleiding en dit ook noteert in het patiëntendossier.

Sandrine benadrukt het belang van vroegtijdige sensibilisering, al vóór een zwangerschap: ‘Ik koppel rookstop bewust aan preconceptiezorg. Stoppen vóór de zwangerschap levert de grootste gezondheidswinst op, maar ik benadruk ook dat stoppen op élk moment zinvol blijft.’

Ze werkt met motiverende gespreksvoering en laat vrouwen zelf hun redenen formuleren: ‘In plaats van ‘je moet stoppen’, vraag ik: ‘Wat zou er veranderen als je rookvrij bent vóór de zwangerschap?’ Dat verlaagt de druk en schaamte.’

Gedragsverandering vraagt tijd

Ook Nele ziet motivatie als sleutel tot succes: ‘Zonder motivatie is de slaagkans klein. Ik laat patiënten pas starten wanneer ze er echt klaar voor zijn.’ Vaak zit de moeilijkheid niet alleen in nicotinegebrek, maar in het loslaten van routines. Door hierover in gesprek te gaan en patiënten zelf tot inzichten te laten komen, stijgt de kans op een blijvende rookstop.

Er bestaat geen veilige hoeveelheid tabak

Sandrine is duidelijk: ‘Er bestaat geen veilige hoeveelheid tabak tijdens de zwangerschap. Ook occasioneel roken stelt moeder en baby bloot aan schadelijke stoffen.’ De voorkeur gaat altijd uit naar rookstop zonder medicatie, met intensieve begeleiding. Wanneer dat niet lukt, kan nicotinesubstitutie onder begeleiding een rol spelen: ‘Een gecontroleerde dosis nicotine via NRT is minder schadelijk dan blijven roken. Duaal gebruik is ideaal, NRT patch en oraal heeft een beter resultaat. Bij de zwangere vrouw moet er een 16u patch gebruikt worden, zodat moeder en baby ‘s nachts nicotinevrij zijn.

Context en omgeving tellen mee

Rookstop gaat verder dan de zwangere vrouw alleen. Passief roken en third hand smoke vormen eveneens een risico voor de baby. ‘Ik betrek partner en familie zo veel mogelijk,’ zegt Sandrine. ‘Zo wordt rookstop een gezinsproject, geen individuele last.’

Nele merkt daarbij op dat rookstopbegeleiding nog te vaak onderbenut blijft bij kwetsbare groepen, terwijl de financiële drempel laag is: ‘Patiënten met een verhoogde tegemoetkoming betalen slechts één euro per kwartier begeleiding bij een tabakoloog, maar velen weten dat niet.’

Samenwerking als sleutel tot succes

Beide experten zijn het eens: goede samenwerking tussen zorgverleners is cruciaal.

Nele ziet een duidelijke meerwaarde in de samenwerking met huisartsen: ‘Door meerdere opvolgmomenten bij verschillende zorgverleners stijgt de slaagkans aanzienlijk. De samenwerking zou nog sterker kunnen als artsen bijvoorbeeld automatisch zouden kunnen zien dat een patiënt bij een tabakoloog in begeleiding is geweest.’

Sandrine beschouwt de apotheker als een laagdrempelige en onmisbare partner: ‘Apothekers kunnen opvolgen, bijsturen en snel motiveren. Zelfs een eenvoudige, niet-veroordelende vraag bij de aankoop van foliumzuur of een zwangerschapstest kan een groot verschil maken.’ 

Door rookstop consequent en gezamenlijk aan te pakken, krijgen patiënten een consistente, steunende boodschap — precies wat nodig is om echt te kunnen stoppen.